Voor kwaliteit in het onderwijs 

 

Bijeenkomst SLO/VVVO donderdag 22 januari 2009

Doel van de bijeenkomst is het verzamelen van reacties van alle vakverenigingen op de overzichten van programmalijnen die SLO ontwikkeld heeft voor leergebieden en vakken. Er is overlegd in drie rondes: de eerste de algemene ronde met alle vakverenigingen, daarna de tweede ronde met clusters van vakverenigingen (M&M, M&N, MVT, wiskunde) en in de laatste ronde per vakvereniging.

Eerste ronde           

Algemene gedeelte met alle aanwezige vakverenigingen

Derde leerjaar:

Waarom zijn de kolommen van het derde leerjaar niet ingevuld?
Formeel zijn er geen kerndoelen of eindtermen voorgeschreven voor het derde leerjaar.
Sommige scholen kiezen voor klas 3 als doorloop van de onderbouw. De derde klas hoort dan ook bij de onderbouw. Dus afhankelijk van de keuze die de school daarin maakt wordt deze kolom in de praktijk gevuld.

Detaillering van beschrijvingen op overzichten:

De detaillering van de vakken is niet overal consequent doorgevoerd (sommige vakken héél kort samengevat zoals economie, andere heel ruim zoals aardrijkskunde). SLO heeft het gebruik van de overzichten voor zowel vakspecialisten (van hetzelfde vak) als voor niet-vakspecialisten bedoeld. Dus de eis moet eraan gesteld kunnen worden dat ook niet-vakspecialisten begrijpen welke inhoud het betreft. Tegelijkertijd kan het ook niet tè uitgebreid worden want dan verliezen de overzichten hun functie van een samenvattend geheel.

SLO zal in de bijstellingsronde de samenvattingen bij de vakken meer gelijk trekken.
 

Is het de bedoeling dat alle secties meedoen aan het vakoverstijgende leergebied?
Wat nu als niet iedere sectie meedoet? Hoe werkt het programma dan: zijn er gaten of overlapping? Wordt er een soort morele druk gelegd op diegenen die niet mee (willen) doen?
SLO meldt dat het niet de bedoeling is om mensen te dwingen om mee te doen. Wel brengen de overzichten in kaart waar je voor de hand liggende samenhang kunt aanbrengen.
Er wordt gevraagd op hoeveel scholen met samenhangend onderwijs gewerkt wordt. Er wordt verwezen naar de uitkomsten van de Monitor 2005-2008, waarin de huidige praktijk maar ook de toekomstplannen van de scholen in beeld gebracht zijn.

Andere ingebrachte opmerkingen:

• Ik mis NLT (en juist NLT voor de samenhang).
  
• Bij de nummers (én de beschrijving?) bij PO is het niet duidelijk voor welke leerling dit is bedoeld: voor de toekomstige vmbo/havo/vwo-leerling? Er zou een voorbeeld bij gezet kunnen worden.
  
• Bij M&N: ook aardrijkskunde erbij (zeker als NLT erbij komt).
  
• Moet er niet steeds meegedacht worden door de vakverenigingen (en dan ook steeds een legitimering van het resultaat)? Zeker nu voor deze fase krijgen de vakverenigingen nog een maand de tijd voor reacties na deze avond. Er is met OCW een fasering afgesproken waar we ons aan houden.
  
• Kan het werk dat door de vakverenigingen wordt gedaan voor dit project betaald worden?
  
• SLO heeft dat niet bij OCW aangekaart, maar zal dat in een volgende bespreking kunnen doen.
  
• Kan de poster ook op A4 (en evt. ook in zwart/wit)?
  
• SLO: door het kleurgebruik is onmiddellijk te zien welke vakken (ieder vak heeft een eigen kleur) samenhangen.
  
• Het gaat er ook om dat je kan zien wat je niet doet!

Tweede ronde           

Algemene gedeelte voor de Mens en maatschappijvakken

De kernconcepten:

Voor andere vakken binnen Mens en maatschappij wordt inzichtelijker (begrijpelijk) wat het andere vak doet of kan doen.

Voor welke doelgroepen zijn de overzichten gemaakt?

• Docenten zelfde vak (bijvoorbeeld aansluiting onderbouw - bovenbouw).
  
• Collega's andere vakken.

De keuze voor de kernconcepten is wel oké, op kernconcept 5 na. Wetenschap, technologie, communicatie en samenleving. Vreemde eend in de bijt. Ook een wat rare combinatie van concepten bij elkaar. Verder ANW het domein F zonnestelsel en heelal er uit halen en economie er bij zetten.

Vmbo- posters zijn er nog niet, wordt momenteel aan gewerkt.

Derde leerjaar is niet leeg als je denkt aan vakken die in het tweede of derde leerjaar beginnen

Doorlopende programmalijn  vaardigheden Mens en maatschappij

De indeling wordt akkoord bevonden.

Opvallend is dat alle vaardigheden bij alle vakken gewijzigd zijn en dat bij M&O keurig de eerste (uitgebreide) vaardigheden nog steeds in het programma staan.

Suggestie om Verzorgingsvaardigheden er bij te halen (als zelfreflectie?) en dan met name het gedragskundige aspect.

Het aspect van de zelfredzaamheid bij de overgang po - vo onderbouw.

Graag in de Toelichting uitleggen waarom het derde leerjaar leeg is.

Derde ronde           

Overleg over vakoverzicht aardrijkskunde

Uitleg van de kernen bij het vak aardrijkskunde zijn nu meer gestructureerd en evenwichtiger opgeschreven. Voor elke kern is nu duidelijk waarom deze gekozen is, welke globale begrippen daar bij horen en welke plek burgerschap en/of duurzaamheid hierin krijgen.

Raadpleging over de overzichten zal met de KNAG- onderwijscommissie op 11 maart 2009 plaatsvinden. Hierin zitten vertegenwoordigers van primair onderwijs, voortgezet onderwijs en lerarenopleidingen (pabo, tweede graad en eerste graad).

Overleg over vakoverzicht geschiedenis

Er waren geen mensen van de VGN aanwezig.

Overleg over vakoverzicht maatschappijleer/maatschappijwetenschappen

Waarom is bij de M&M overzichten wel voor de huidige eindtermen maatschappijwetenschappen gekozen, maar bij het vakoverzicht voor de nieuwe kernconcepten, gebaseerd op het rapport van de commissie Schnabel?
SLO heeft t.b.v. van het werk van de vervolgcommissie Schnabel gekeken op welke manier de gekozen kernconcepten aansluiten op de kerndoelen in de bovenbouw. Opmerkelijk was dat over het kernconcept ‘binding’ niets te vinden was in de onderbouw. Heeft het vak aardrijkskunde daar niets over?

Is bij kerndoel 44 in de onderbouw wel sprake van ‘verandering’?

Het kernconcept verhouding is in dit overzicht opgesplitst in drieën, bij de andere concepten is dat niet het geval. Erg ongelijk op deze manier.

Overzicht van maatschappijleer; uitgebreider beschrijven, zodat anderen meer een idee krijgen over wat het programma inhoudt.

Overleg over vakoverzicht M&O

Doorlopende programmalijn  M&M.

Men is zeer tevreden over het feit dat M&O ook een plek heeft gekregen in de posters.

De posters (andere naamgeving is wenselijk) zijn te groot van formaat. Gestreefd moet worden alles op één A4 te zetten. Is het een idee om de beschrijvingen van de eindtermen beknopter te maken en in de bijlagen de toelichtingen per vak aan te geven?

De indeling in zes kernconcepten lijkt voor M&O niet zo zinvol (maar is gezien de andere maatschappijvakken wellicht onvermijdelijk). Van de zes kernconcepten zijn er slecht drie voorzien van eindtermen M&O

De bij de kernconcepten aangegeven eindtermen betreffen voor een belangrijk deel  eindtermen (de eindtermen B, D en F) die niet tot de CE-stof behoren en die docenten dus niet per se hoeven te doen. Bovendien zijn de SE-termen bij de laatste herziening niet geactualiseerd (dat mocht immers niet van de CEVO).

Met de gekozen M&O eindtermen bij de kernconcepten is men het niet oneens, hoewel de keuze willekeurig lijkt. Waarom zijn bij kernconcept 3 bijvoorbeeld, ook niet (delen van) domein E (financieel beleid) en domein G (externe verslaggeving) opgenomen? Je kunt hierbij denken aan de eindtermen betreffende het opstellen van een balans, winst-en-verliesrekening en liquiditeitsbegroting. Een bijkomend voordeel hiervan zou zijn dat meer eindtermen die tot de CE-stof behoren genoemd worden.

Investeringskeuzes maken vanuit M&O worden gemist en zouden een plek kunnen krijgen bij kerndoel 5. Kernconcept 5 zou opgesplitst kunnen worden, komt nu wat te gekunsteld over omdat er veel bij elkaar geplaatst is.

Welke voordeel heeft de gemiddelde leraar van deze doorlopende programmalijn? Naar zijn oordeel blijft het voordeel  erg beperkt.

De Omschrijvingen moeten voor niet-vakgenoten duidelijk zijn.

Voor 23 februari zal VECON aanvullingen vanuit M&O aangeven bij de genoemde kernconcepten, bij de tussen haakjes genoemde invullingen.

Op 19 maart wordt de VECON-docentendag gehouden. Kunnen de posters dan gereed zijn om uit te delen?

Overleg over vakoverzicht economie

Doorlopende programmalijn Mens en maatschappijvakken.

De uitwerking van economie moet uitgebreider, zodat leraren van andere vakken een duidelijk beeld krijgen wat economie in de aanbieding heeft. Er is een discrepantie tussen de uitgebreidheid van o.a. aardrijkskunde en de beknoptheid van economie.

Nog eens goed bekijken of economie ook genoemd kan worden bij "cultuur, levensbeschouwing, identiteit" en bij "Wetenschap, technologie, communicatie en samenleving".

Doorlopende programmalijn Economie.

Bekijken of economie aan meer kerndoelen is te koppelen

De domeinen zodanig verder uitwerken dat (beginnende) docenten een beeld krijgen waar het examenprogramma in essentie over gaat.

Ronde 2

Algemene gedeelte voor de Mens en natuurvakken

Als de overzichten herzien zijn op basis van de binnengekomen reacties gaat SLO nog een concretiseringslag maken.

De deelnemers hebben niet of nauwelijks de gelegenheid gehad om de posters na te kijken.

Dus ook: wat betekent dan ‘legitimering’? Het kan niet zo zijn dat ‘de NVON is het hiermee eens’, of een dergelijke uitspraak doet. SLO moet duidelijk maken dat het een ‘werkstuk’ is (status van het document duidelijk maken). NVON krijgt nog een maand na deze bijeenkomst de tijd om op- en aanmerkingen te sturen.

Realiseer wat er van tevoren (voor dit werk) is gebeurd. Deze posters zijn niet bruikbaar zonder de toelichting van een SLO-er. Is het mogelijk dat er iemand een toelichting komt geven tijdens een bijeenkomst van een sectie?

Welk materiaal ligt hieraan ten grondslag? Met name voor PO en de onderbouw wil men graag meelezen. SLO stuurt het materiaal PO en onderbouw op.

Kernconcepten

SLO legt uit hoe de concepten tot stand zijn gekomen, van het beantwoorden van essentiële vragen naar een rijtje concepten waarin vervolgens geschrapt is.

De doorlopende leerlijn vanuit PO->onderbouw->bovenbouw is een soort uitlopende ‘toeter’, de beschrijvingen worden steeds uitgebreider en liggen dieper.

De subdomeinen zijn niet expliciet genoemd, maar zijn samengevat.

Volgens de aanwezigen zijn de kernconcepten goed gekozen. Het is goed te constateren dat alle eindtermen, van zowel school- als centraal examen op deze manier te verkavelen zijn. Vaksecties op scholen kunnen gebruik maken van de overzichten, bijvoorbeeld om vakken onderling beter op elkaar te laten afstemmen.

NLT zou aan dit schema kunnen worden toegevoegd. Hoe kan de onderbouw een bijdrage leveren aan het vak NLT?

In de derde klas moeten een aantal onderwerpen aan bod komen (bijvoorbeeld bij scheikunde: ‘scheidingsmethoden’). In de handreikingen van de eindexamens staat vermeld wat er vanuit de onderbouw als bekend verondersteld moet worden. Dat betekent dat de kolom voor de derde klas niet als ‘leeg’ voorgesteld kan worden. Maar: dit ís een schoolkeus, waarschijnlijk zit er géén verplichting achter. Hoe kun je dit oplossen in de overzichten? De aanwezigen doen de suggestie om een voorbeelduitwerking van de 3e klas toe te voegen.

Hoe zit het met ‘redeneren’ bij andere vakken (Nederlands, maar ook bij bijv. filosofie?)

Ronde 3

Overleg over vakoverzicht  biologie, natuurkunde en ANW

De blauwe kolom bij Biologie slaat aan: hieraan is (in ieder geval voor de vakspecialist) in één oogopslag te zien waar het over gaat in de vorm van (sleutel)begrippen. Suggestie om dit ook voor de andere vakken te doen.

Bij ANW: vraag voorleggen: wat te doen met ‘reflectievaardigheden’? Het ís geen ‘echte inhoud’ maar het is ook iets anders dan een vaardigheid zoals bij de andere exacte vakken. Suggestie is om dit toe te voegen aan de poster.

De concepten komen uit het examenprogramma Nieuwe Natuurkunde. Via het overzicht wordt duidelijk in hoeverre concepten in onderbouw en primair onderwijs aan de orde komen. Meestal hebben docenten in het VO daar weinig zicht op.

Overleg over vakoverzicht  scheikunde

Overzicht scheikunde is nog in ontwikkeling. SLO wacht op besluiten van de vernieuwingscommissie ten aanzien van de kernconcepten.

Overleg over vakoverzicht  wiskunde

Hoofdvraag: Wat is de toegevoegde waarde van een dergelijk document als de posters, in het bijzonder voor docenten?

Docenten volgen in het algemeen het boek en daarbij blijven documenten op het abstractieniveau van de programmalijnen in het algemeen buiten beeld. Ook voor docenten die los willen komen van hun boek zijn deze programmalijnen te abstract.

Maak daarom naast deze programmalijnen iets waar docenten die (zo nu en dan) los willen komen van het boek inspiratie uit op kunnen doen.

Wim Kuipers schat in documenten op het niveau van de syllabi en handreikingen bij de examens en de concretisering kerndoelen onderbouw.

Een document op dat niveau, eventueel met verwijzingen naar de stukken die al bestaan, kunnen de programmalijnen voor een docent tot leven brengen.

Voorstel:

Stukken naar een van de bestuursleden te sturen die meer bekend is met de programmalijn Tweede Fase fase. Deze kan ook de werkgroep Tweede Fase van de vereniging daarbij betrekken. Dat zal gebeuren op 4 februari a.s. in de bestuursvergadering.

Wim heeft zelf een vmbo achtergrond en zal als die programmalijnen aan de orde komen inhoudelijk betrokken zijn.

Overleg over vakoverzicht  MVT

Afspraak: de materialen zullen overhandigd worden aan de voorzitter van de levende talen en hij verspreidt het onder de sectiebesturen van de vereniging levende talen. Het zal een dezer dagen bij het sectie bestuur Engels voorgelegd worden door Janneke. Anne Beeker van de SLO is ook lid van dat sectiebestuur en zij is al bijgepraat. Bij MVT is het feitelijk een opsomming aan de ene kant van kerndoelen en eindtermen en aan de andere kant de lijn volgens ERK (afgeleid van de kerndoelen en eindtermen). Verwacht wordt dat dit niet op onoverkomelijke bezwaren stuit.

SLO kijkt terug op een geslaagde avond met de VVVO en zal dankbaar gebruik maken van alle suggesties en opmerkingen over de gepresenteerde programmalijnen. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan soortgelijke programmalijnen voor het vmbo ook weer voor zowel de leergebieden Mens en natuur en Mens en maatschappij als ook voor de afzonderlijke vakken. Met de verschillende vakverenigingen zijn afspraken gemaakt om ook deze overzichten naar de vakverengingen te sturen, zodat zij hierop hun reacties kunnen geven. Er zal nog nader bekeken worden op welke wijze de definitieve programmalijnen voor havo/vwo en vmbo verspreid zullen gaan worden.